Bled je jedno od najprepoznatljivijih slovenskih alpskih odmarališta — globalno poznat po kristalnom jezeru, dramatičnoj crkvi na ostrvu i Julijskim Alpama — te predstavlja mjesto kontinuiranog prirodnog posmatranja i brige o okolišu.

Projekat: Čamčarnica Zaka, Jezero Bled
Lokacija: Bled, Slovenija
Projekat: 2024
Završetak: 2025
Površina lokacije: 47 m²
Površina objekta: 25,5 m²
Arhitektonski biro: OFIS arhitekti d.o.o. Slovenija

Projektni tim: Rok Oman, Špela Videčnik,
Janez Martinčič, Rok Dolinšek, Amadej Mravlak, Vladyslav Bondarenko, Adrien Riviere
Klijent: Agencija za okolinu Republike Slovenije
Tehnički tim: Ministarstvo Ovsenik d.o.o.
Izvođač: Ministarstvo Ovsenik d.o.o.
Tehnologija pejzaža: MT Cvek d.o.o.

Prozirno – Svjetlost, Voda, Pejzaž

Pomjereni drveni dasci stvaraju poluprozirnu fasadu, pretvarajući čuvarnicu za čamce u filter umjesto zida — u kožu koja propušta svjetlost, zrak i poglede na jezero. Ova vizuelna poroznost omogućava međusobne poglede kroz strukturu, suptilno povezujući unutrašnjost s okolnim pejzažom. Zgrada postaje svojevrsna leća, kadrirajući fragmente vode, neba i obale, pozivajući posjetioce da dožive jezero ne kao pozadinu, već kao sastavni dio arhitektonskog prostora. Poput filtracijskih ležajeva na krovu, fasada filtrira percepciju, nježno nas podsjećajući da arhitektura može istovremeno štititi i otkrivati.

Čuvarnica za čamce Zaka, Bledsko jezero — Arhitektonska i ekološka revitalizacija

Čuvarnica za čamce Zaka, smještena na mirnom zapadnom rubu Bledskog jezera, skromna je, ali značajna struktura koja govori o slojevitom odnosu arhitekture, pejzaža, ekologije i javnog znanja. Bled je jedno od najprepoznatljivijih slovenskih alpskih odmarališta — globalno poznat po kristalnom jezeru, dramatičnoj crkvi na ostrvu i Julijskim Alpama — te predstavlja mjesto kontinuiranog prirodnog posmatranja i brige o okolišu. U ovom osjetljivom kontekstu, arhitektonski pristup nije bio da se projektuje nešto sasvim novo, već da se revitalizira s poniznošću i namjerom.

Očuvanje tradicije kroz restauraciju

U središtu projekta nalazi se posvećenost očuvanju i ponovnoj upotrebi. Umjesto rušenja ili radikalnog preoblikovanja postojeće čuvarnice, intervencija se fokusirala na zadržavanje njene izvorne drvene konstrukcije, čuvajući proporcije, mjerilo i arhitektonski jezik tradicionalnih objekata uz alpska jezera. Cijeli drveni okvir pažljivo je demontiran, pregledan i obnovljen, a sva drvena fasadna obloga očišćena, popravljena i zaštićena tradicionalnom smolom bora — prirodnim materijalom koji povećava trajnost i istovremeno poštuje lokalno zanatsko znanje i ekološke standarde. Kako bi se omogućilo da zgrada „diše“ i vizuelno poveže s vodom i okružujućom šumom, postojeća fasada nije ponovo instalirana u ravnom, ujednačenom rasporedu. Umjesto toga, daske su rotirane i postavljene pod različitim uglovima, stvarajući ritam letvica koje nude određeni stepen transparentnosti, igre svjetla i sjenki, te filtriranih pogleda iznutra i izvana. Ova suptilna artikulacija pretvara omotač zgrade iz čisto zaštitne površine u responsivnu, živu membranu koja interaguje sa svjetlom, zrakom i vlagom — elementima koji su ključni za njen položaj uz jezero.

Funkcija kao okvir

Iako čuvarnica zadržava skroman i nenametljiv vanjski izgled, ona ima važnu naučnu i operativnu ulogu. Služi kao glavno skladište za dva istraživačka čamca koja koristi Agencija za okolinu Republike Slovenije, podržavajući redovan terenski rad posvećen praćenju kvaliteta vode Bledskog jezera — zadatku od kritične važnosti s obzirom na osjetljivost ekosistema i veliki pritisak turizma. Obnova nije samo poboljšala performanse i dugotrajnost zgrade, već je stvorila bolje unutrašnje uslove za opremu i istraživače. Cementne pločice koje su ranije prekrivale pod uklonjene su i zamijenjene prirodnim drvenim daskama, nudeći mekšu, topliju i prozračniju površinu. Ova skromna materijalna poboljšanja doprinose udobnijem, održivijem i atmosferski prikladnijem prostoru koji odražava drvenu konstrukciju i ambijent jezera.

Arhitektura kao ekološka infrastruktura

Ono što izdvaja ovaj projekat jeste njegov eksperimentalni i edukativni krovni sistem. Prepoznajući stratešku poziciju zgrade i njenu naučnu namjenu, arhitekti su predložili ugradnju niza drvenih posuda na dvovodnom krovu, od kojih svaka sadrži lokalne alpske biljne vrste. One nisu dekorativne; dio su živog eksperimenta prirodne filtracije i ekološke edukacije. Svaka posuda ispunjena je slojevitim filtracijskim materijalima — kamen, šljunak, pijesak, zemlja i kokosova vlakna — kroz koje se polako pumpa i filtrira jezerska voda prije nego što navodnjava biljke. Voda cirkuliše kroz posude, oponašajući prirodne filtracijske sisteme, vraća se čišća i podržava rast vegetacije. Sve korištene biljne vrste autohtone su u alpskom području, naglašavajući biodiverzitet regije i demonstrirajući kako jednostavni prirodni sistemi mogu imati mjerljive ekološke efekte. Ova vidljiva i funkcionalna zelena infrastruktura poziva na razmišljanje. Pretvara čuvarnicu u edukativni instrument koji ne samo da podržava naučna istraživanja, već i uključuje posjetioce u procese brige o okolišu i pročišćavanju vode. Krov postaje i pejzaž i laboratorij, stapajući izgrađenu formu s ekosistemskom funkcijom.

Tiha gesta s trajnim utjecajem

Revitalizirana čuvarnica Zaka nije glasna, ikonična niti formalno ekspresivna. Namjerno je skromna, puna poštovanja i duboko uklopljena u svoje okruženje. Njena snaga leži u materijalnoj iskrenosti, ekološkoj inteligenciji i kontinuitetu s mjestom.

Ne pokušava se nadmetati s veličanstvom Bledskog jezera, već umjesto toga pojačava njegovu prirodnu, kulturnu i naučnu vrijednost kroz suptilnu intervenciju. Time projekat nudi model arhitekture niskog utjecaja, a visoke vrijednosti: arhitekture koja čuva pamćenje, produžava život postojećih struktura i dodaje nove slojeve značenja kroz ekologiju i angažman zajednice.Postaje ne samo sklonište za čamce, već i platforma za brigu — o vodi, o znanju i o samom pejzažu.